Mogelijke oplossingsrichtingen besproken voor 3 thema’s van de probleemverkenning

Op donderdag 29 maart ging de staatscommissie in gesprek met geïnteresseerden over drie belangrijke thema’s uit de probleemverkenning, en de mogelijke oplossingen. Johan Remkes zei in zijn welkomstwoord dat het onderzoeken van het stelsel zelf slechts één kant van het verhaal is. Er moet ook gekeken worden naar de bestaande cultuur en gedragingen: ”Binnen de politiek zijn creatieve ideeën welkom.”

Bijeenkomst_29 maart 2018

Sommige deelnemers waren ook aanwezig op de bijeenkomst van 1 november 2017, maar er waren ook veel nieuwe mensen. De deelnemers gingen met elkaar in discussie over de representatie en het kiesstelsel, de kabinetsformatie en het functioneren van politieke partijen.

Representatie en kiesstelsel
Er wordt vaak gesproken over de noodzaak om de band tussen kiezers en gekozenen te versterken. Dat betekent een betere inhoudelijke representatie, een betere demografische afspiegeling en in zijn algemeenheid meer binding en vertrouwen in de relatie kiezer-gekozene.

Elke oplossingsrichting kan zowel positieve als negatieve effecten hebben. Zo is bijvoorbeeld moeilijk te bewijzen of een wijziging van het kiesstelsel zal bijdragen aan een betere band tussen kiezer en gekozenen. Duidelijk is wel dat een wijziging van het kiesstelsel doorgaans allerlei gevolgen heeft voor de afspiegeling.

Wat volgens Johan Remkes opviel in de discussie over ‘representatie en kiesstelsel’ is dat het stelsel tegen een stootje bestand is. “Er is weinig enthousiasme voor een ander stelsel zoals het districtenstelsel. Er wordt ook geen noodzaak gevoeld tot verlaging van de voorkeursdrempel. Men heeft echter wel behoefte aan andere politieke verhoudingen. Er moet minder polarisatie zijn en er moet meer gekeken worden naar de behoeften van de burger. De burger wil het parlementaire proces kunnen voeden. En er moet meer helderheid zijn over wat er met burgerinspraak gebeurt.”

Kabinetsformatie
In de probleemverkenning zijn drie problemen ten aanzien van de kabinetsformatie gesignaleerd: de gebrekkige invloed van kiezers op de kabinetsformatie, de lange duur van de formatie, en de ondoorzichtigheid van het formatieproces.

De kabinetsformatie wordt in hoge mate niet door formele regels beheerst. Dat betekent dat gedrags- en cultuurverandering op dit punt op zich gemakkelijk kan plaatsvinden. Er hoeven maar weinig formele regels te worden gewijzigd als men het formatieproces zou willen hervormen.

Zo zou het bijvoorbeeld mogelijk zijn dat partijen al vóór de verkiezingen aangeven aan welke coalitie zij de voorkeur geven. Dat zou kunnen worden bezegeld in een stembusakkoord. Het voordeel is dat de kiezers op die manier (beter) weten wat er met hun stem gebeurt ná de verkiezingen.

“Minder partijen in de kamer”
In de groep die nadacht over het ‘gedrag’ van politieke partijen merkte men op dat er meer openheid gewenst is en dat er ook minder partijen in de kamer zouden mogen zitten. Bovendien bleek dat het in de maatschappij vaak onduidelijk is wie welke bevoegdheid heeft. Wanneer is een gemeenteraadslid aansprakelijk en wanneer is iets de verantwoordelijkheid van een Kamerlid?

Er werd nagedacht over een andere manier van werven binnen een politieke partij, wat tot meer variëteit in de kandidatenlijsten zou moeten leiden. Wellicht zou dit met een convenant te regelen zijn. Het enthousiasme hiervoor was niet erg groot. Wel zag men mogelijkheden, vooral door gebruik van digitale middelen, om actiever contact te leggen met burgers. Het parlement zou bijvoorbeeld meer gericht kunnen vragen om de inbreng van niet- of slecht gerepresenteerde bevolkingsgroepen als het onderwerp daarom vraagt.

In zijn algemeenheid zou het concrete streven van het parlement kunnen zijn dat alles wat het parlement doet – of althans het proces waarbinnen dit gebeurt – in 2020 begrijpelijk moet zijn voor de meeste burgers en te volgen via internet.

Remkes gaf in zijn slotwoorden aan dat de staatscommissie voor de zomer met een tussenstand komt en dat iedereen hier dan weer op kan reageren.

Impressies van de deelsessies
Van alle sessies is een beknopt verslag gemaakt die u hieronder kunt downloaden.